Przejdź do treści

Historia Instytutu

Instytut Nauk o Polityce i Administracji (wcześniej: Instytutu Politologii), Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

Historia Instytutu i aktualna oferta edukacyjna

Instytut Nauk o Polityce i Administracji (do 1.10.2020 Instytut Politologii) Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie jest jednostką stosunkowo młodą.

Uczelnia – tu warto wspomnieć – istnieje w krakowskim środowisku od 1946 roku, jej nazwy i status ulegały zmianie (do 1999 r. Wyższa Szkoła Pedagogiczna, następnie Akademia Pedagogiczna, od 2008 r. Uniwersytet Pedagogiczny).

Podobnie jak w przypadku innych polskich ośrodków nauk politycznych, zainicjowanie lub wznowienie studiów z nauk politycznych nastąpiło w latach 70. XX wieku. Pod koniec następnej dekady i w okresie kojarzonym z początkiem polskiej transformacji ustrojowej, znacząco zwiększyła się liczba pracowników specjalizujących się w badaniach stricte politologicznych, zaowocowało to kilkoma habilitacjami i licznymi doktoratami w tej dziedzinie.

Kierownikiem Zakładu Nauk Politycznych był w tamtym okresie prof. dr hab. Michał Śliwa (później kilkakrotnie pełniący funkcję Rektora aż do 2017 r.), specjalizujący się w badaniach z zakresu myśli politycznej i historii idei.

Wyodrębnienie Instytutu Politologii z istniejącego wówczas Instytutu Nauk Społecznych nastąpiło dopiero w styczniu 2002 r., przez kolejnych piętnaście lat funkcjonował w ramach Wydziału Humanistycznego (obok Instytutu Historii oraz Instytutu Filozofii i Socjologii). Od 2017 podstawową jednostką dla Instytutu był Wydział Politologii.

Podstawę kadrową stanowiły wyjściowo – zespoły dwóch katedr: Katedry Politologii, Katedry Ekonomii Politycznej oraz niektórzy z socjologów. W strukturze Instytutu znalazły się wówczas zakłady: Historii Doktryn Politycznych, Systemów Politycznych, Teorii Polityki, Stosunków Międzynarodowych i Etnicznych, Ekonomii i Polityki Gospodarczej oraz pracownie: Dydaktyki i Środków Multimedialnych oraz Praw Człowieka. Struktura ta ulegała zmianie wraz z rozszerzaniem zespołu, podejmowaniem nowych kierunków badań, także z wzbogacaniem oferty kształcenia.

Oferta edukacyjna:

Edukacyjna oferta Instytutu z każdym rokiem ulega rozszerzeniu. Od początku i aktualnie prowadzone są studia stacjonarne i niestacjonarne I stopnia (licencjackie) i II stopnia (magisterskie) na kierunku politologia. W tym drugim przypadku istnieje możliwość wyboru specjalizacji ukierunkowująca studenta na badania administracji publicznej, badania w zakresie bezpieczeństwa międzynarodowego i polityki zagranicznej. Studia na tym kierunku prowadzone są w oparciu o elastyczny i innowacyjny program, którego przygotowanie zostało wyróżnione i nagrodzone przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w 2012 roku.

W roku 2007 podjęto również rekrutację na kierunku: stosunki międzynarodowe I stopnia (stacjonarne i niestacjonarne). Od 2010 istnieje możliwość studiowania na kierunku stosunki międzynarodowe II stopnia, także z możliwością wyboru specjalności, takich jak m.in. dyplomacja publiczna, bezpieczeństwo międzynarodowe i polityka zagraniczna, czy studia europejskie.

Od początku roku akademickiego 2020/2021 oferta edukacyjna poszerzyła się o kierunek administracja, a grono studentów jednostki powiększyło się o blisko 700 osób. Przybyło także kadry naukowo-dydaktycznej, która zasiliła nowopowstałą Katedrę Administracji i Polityk Publicznych. Zmiany te stanowiły efekt restrukturyzacji, w wyniku której zlikwidowany został (istniejący w latach 2017-2020) Instytut Prawa, Administracji i Ekonomii. Powołano natomiast dwie nowe jednostki uczelniane: Instytut Prawa i Ekonomii oraz Instytut Nauk o Polityce i Administracji. Zmiana ta, która stanowi efekt dostosowywania struktur Uczelni do obowiązujących przepisów prawa krajowego, urealniła przyporządkowanie wyspecjalizowanych pracowników oraz kierunku studiów z administracji, co także odzwierciedla trendy europejskie i światowe.

Jako że w związku z misją uczelni, pozostaje kształcenie i dokształcanie nauczycieli, właściwymi w tym wypadku są studia podyplomowe skierowane i przygotowane dla tej właśnie kategorii studentów. Dotychczas były to studia z wiedzy społeczeństwie z podstawami przedsiębiorczości, nowe podstawy programowe determinują jednak modyfikację czy zmianę oferty w tym zakresie. Obecnie w ramach Instytutu prowadzone są studia podyplomowe na kierunku administracja samorządowa.

W 2002 roku macierzysty Wydział nabył prawo nadawania stopnia doktora z nauk społecznych w zakresie nauk o polityce, a w 2013 roku Rada Naukowa Instytutu Politologii, prawo do nadawania w zakresie tych nauk stopnia doktora habilitowanego. W ramach ówczesnego Wydziału Politologii prowadzone były stacjonarne studia III stopnia (doktoranckie, 4-letnie) w zakresie nauk o polityce. Stopień doktora uzyskało już (niezależnie od studiów) ponad 40 młodych politologów. Obecnie pieczę nad kształceniem doktorantów sprawują Szkoły Doktorskie, w ramach których absolwenci naszego Instytutu kontynuują naukę w obszarze nauk o polityce i administracji.

W Instytucie Nauk o Polityce i Administracji studiuje ponad tysiąc studentów. Wśród nich liczną grupę stanowią studenci z zagranicy. Dla beneficjentów programu Erasmus, od 2014 roku Erasmus+ przygotowywany jest specjalny wybór kursów głównie w języku angielskim, ale także niemieckim i rosyjskim, których przedmiotem są zagadnienia współczesnej polityki, międzynarodowych stosunków politycznych i gospodarczych państw Unii Europejskiej oraz państw innych regionów świata. Dla zorganizowanej grupy studentów zagranicznych istnieje możliwość przygotowania pakietu kursów lub studiów podyplomowych na temat New Europe. Comparative studies of politics, economy and society. Modernizacja procesu kształcenia pozwala na realizację niektórych kursów za pośrednictwem lub przy częściowym wykorzystaniu platformy e-Learningowej.

Uniwersytet Pedagogiczny dysponuje nowoczesną bazą socjalną – pozwalającą na zakwaterowanie w pobliżu uczelni. Uczelniane Centrum Sportu i Rekreacji dysponujące kilkoma obiektami, w tym basenem, oferuje różnorodne zajęcia sportowe. Potrzeby kulturalne realizowane są między innymi w Klubie „Bakałarz”. Studenci politologii i kierunków związanych z Instytutem wydają własną gazetę, współpracowali również z rozgłośnią radiową „Spectrum”. Koło naukowe, podzielone na kilka sekcji, pomaga w realizacji badań naukowych lub realizuje własne projekty edukacyjne i badawcze.

Struktura Instytutu Nauk o Polityce i Administracji oraz kierunki badań naukowych:

W Instytucie Nauk o Polityce i Administracji (wcześniej: Politologii) zatrudnionych jest obecnie 31 pracowników badawczo-dydaktycznych. Tworzą 4 zespoły w ramach katedr. Podział na katedry odpowiada profilowi badań prowadzonych indywidualnie i zespołowo oraz wiąże się z przyjętym modelem kształcenia, programem studiów.

Są to: Katedra Myśli Politycznej (kierownik dr hab. Stanisław Kilian, prof. UP); Katedra Teorii Polityki i Systemów Politycznych, Katedra Stosunków Międzynarodowych i Studiów Obszarowych (kierownik: prof. dr hab. Jan Rydel), Katedra Administracji i Polityk Publicznych (kierownik: prof. dr hab. Jacek Sroka).

Ważną, prowadzącą badania międzynarodowe, jednostką, prowadzoną przez dr hab. Stefana Bielańskiego, prof. UP jest Interdyscyplinarny Zespół Badawczy „Italian Studies” (wcześniej znana pod nazwą: Międzynarodowe Centrum Naukowo-Badawcze „Mediterraneum”).

Na specyfikę badań podejmowanych w Instytucie Nauk o Polityce i Administracji (Politologii) rzutowały w minionej dekadzie oraz rzutują współcześnie różne czynniki, wśród nich tradycje badań podjętych w latach wcześniejszych, zainteresowania badawcze kadry stanowiącej trzon zespołu (kierowników katedr), polityka kadrowa, której priorytetem było to, by reprezentowane były wszystkie subdyscypliny politologii, reorientacja zainteresowań części kadry związanej z kształceniem na studiach z zakresu administracji i bezpieczeństwa wewnętrznego, a ostatecznie pedagogiczny profil uczelni. Podejmowane i wieńczone publikacjami, badania stanowią funkcję indywidualnych zainteresowań, pracy katedr (których struktura przez lata ulegała zmianie), procesów związanych z finansowaniem badań naukowych oraz współpracy – pozwalającej tworzyć podejścia interdyscyplinarne, kooperować na forum ogólnopolskim i międzynarodowym. Publikacje, które sygnują swoimi nazwiskami pracownicy Instytutu potwierdzają nie tylko umiejętność integrowania zespołów tematycznych, indywidualnej współpracy w związku z zaproszeniem do krajowego lub zagranicznego projektu, ale także różnorodność paradygmatów teoretycznych stosowanych w badaniach oraz różnorodność ujęć metodologicznych.

Przed restrukturyzacją Instytutu – a więc jeszcze w Instytucie Politologii, wśród prac badawczych, prowadzonych przez pracowników wyróżniały się prace z zakresu doktryn politycznych, w tym polskiej myśli politycznej – jej historii oraz ideowego podłoża współczesnych ruchów politycznych. W historii Instytutu, jeszcze pod jego wcześniejszą nazwą, koordynatorem licznych inicjatyw związanych z badaniem myśli politycznej była Katedra Doktryn Politycznych. Przykładowo powstały tu rozprawy o syntetycznym charakterze dotyczące historii idei (prof. dr hab. M. Śliwa), filozofii politycznej (dr hab. Ł. Zweiffel, prof. UP), polskich i zagranicznych nurtów – myśli socjalistycznej i socjaldemokratycznej (prof. dr hab. M. Śliwa), nieortodoksyjnych nurtów komunizmu (dr. hab. M. Mikołajczyk, prof. UP), polskiego stalinizmu (dr hab. S. Bielański, prof. UP), percepcji totalizmu w przedwojennej myśli politycznej (prof. dr. hab. A. Jaeschke, dr Ewa Chrobaczyńska-Plucińska), tradycji demokracji, w tym polskich nurtów demokratycznych (prof. dr hab. M. Śliwa, dr Ewa Fogelzang-Adler), myśli agrarnej i ruchu ludowego (prof. dr hab. M. Śliwa, dr hab. W. Wic prof. UP i in.), katolickiej nauki społecznej (dr Agata Tasak), myśli narodowej, w tym charakterystycznej dla polskiej emigracji politycznej (dr hab. S. Kilian, prof. UP), myśli liberalnej i krytyki liberalizmu (prof. dr hab. M. Śliwa, dr hab. M. Mikołajczyk prof. UP, dr hab. R. Marzęcki, prof. UP), populizmu i ekstremizmu (dr hab. D. Kasprowicz).

Warto zaznaczyć, że ubocznym, ale zauważalnym kierunkiem badań była historia polityczna Polski. Finalizowały się one powstaniem kilku podręczników. W takich pracach brali udział prof. dr hab. M. Śliwa, dr hab. K. Łabędź, prof. UP i dr hab. M. Mikołajczyk prof. UP, oraz niezależnie prof. dr hab. A. K. Piasecki. Współautorem znanego opracowania z historii powszechnej XX wieku, jest prof. dr hab. J. Rydel. Niegdyś istniejąca Katedra Doktryn Politycznych inicjowała także projekty badawcze, których przedmiotem była lewica w XX wieku, tradycje i adaptacje idei, ich retrospektywny i prospektywny charakter oraz wpływ na kształt i politykę polską po 1989 r. Cykliczny charakter miały przedsięwzięcia dotyczące oceny dziedzictwa okresu realnego–socjalizmu (modernizacji/regresu, koncepcji politycznych i propagandy lat 1944-1989). Do prac Katedry Doktryn Politycznych włączali się często badacze zainteresowani procesami instrumentalizacji pamięci historycznej, współczesną recepcją powojennej historii politycznej i gospodarczej.

Jako osobny, ale korespondujący z powyższym, uznać można rozwinięty program badań nad opozycją polityczną w realiach systemu autorytarnego. Komplementarny jeśli chodzi o ramy czasowe, bowiem badacze zajmowali się tak stricte powojennymi dziejami (nurt socjalistyczny, demokratyczny i ludowy), jak i problematyką opozycji lat 50. i 60. (rewizjonizm), strukturami opozycji lat 70., inteligencką kontestacją lat ostatnich dwóch dekad PRL oraz przede wszystkim koncepcjami programowymi NSZZ „Solidarność” (prof. dr hab. M. Śliwa, dr hab. M. Mikołajczyk, prof. UP, dr hab. J. Bar, prof. UP, dr R. Kozioł).

Zagadnienia opozycji politycznej, także w aspekcie teoretycznym, ponadto nawiązującym do współczesnych realiów politycznych, można potraktować jako istotne w zainteresowaniach badawczych pracowników ówczesnej Katedry Teorii Polityki oraz osób współpracujących z tym zespołem przy realizacji niektórych projektów. Zainteresowania tego zespołu dotyczyły problematyki ciągłości i zmiany systemu politycznego, transformacji systemowej, instytucjonalnych ram demokracji, konfliktu politycznego, ruchów społecznych i politycznych. Sporo uwagi poświęcano w tych badaniach, postawom społecznym oraz orientacjom poznawczym i aksjologicznym niektórych grup lub kategorii społecznych. Przedmiotem zainteresowań pracowników tworzących niegdyś katedrę, a pracujących dziś w nowych zespołach, były oraz są zagadnienia: przywództwa dotyczące teorii i funkcjonowania elit politycznych (dr M. Simlat, dr hab. M. Mikołajczyk, prof. UP), opinii publicznej i komunikacji politycznej, czy mitów i stereotypów politycznych, interesujący temat stanowi polityczny dyskurs współczesności a osobnym polem badawczym jest język polityki (dr hab. M. Mikołajczyk, prof. UP, dr hab. R. Marzęcki, prof. UP). Tylko z na pozór paradoksalnie, pracownicy – niegdyś Katedry Teorii Polityki (obecnie: Teorii Polityki i Systemów Politycznych), ze względu na metodologiczne kompetencje co najmniej równie często podejmują zaawansowane badania empiryczne (dr hab. G. Foryś, prof. UP, dr hab. R. Marzęcki, prof. UP, dr Joanna Gajda). Ich przedmiotem były, przykładowo, formy protestu różnych grup społecznych z przełomu wieków. Zaawansowane badania obejmują postawy polskiej i ukraińskiej młodzieży (dr hab. R. Marzęcki, prof. UP, dr M. Kamionka).

We wcześniejszych latach powstawało także wiele prac, których przedmiotem były koncepcje polityków, intelektualistów lub formacji i środowisk politycznych działających w realiach przedwojennych, okresu wojny i okupacji, w latach 1944-1989 oraz współcześnie. Rozwiniętym nurtem badań jest zorientowana na prezentację myśli politycznej biografistyka (prof. dr hab. M. Śliwa).

Badania z kręgu doktryn politycznych i historii polityki nadal są z powodzeniem kontynuowane, ale też perspektywa naukowa Instytutu ulegała i ulega znacznemu poszerzeniu.

Publikacje pracowników dotyczą: integracji europejskiej (które prowadził wcześniej m.in. prof. dr hab. J. Łaptos), samorządności (wcześniej i dziś m.in.: prof. dr hab. A. Piasecki, prof. dr. hab. A. Jaeschke, dr R. Kozioł, dr Joanna Podgórska-Rykała, dr Małgorzata Kmak, mgr Paweł Ostachowski). Kontynuowane są także badania nad systemami politycznymi, w tym analizy partii i systemów partyjnych (prof. dr hab. Katarzyna Sobolewska-Myślik). Bardzo wyraźnie zaznaczają się studia z teorii polityki (dr hab. Magdalena Mikołajczyk, prof. UP), wspominane już analizy samorządu terytorialnego, badania bliskie naukom o bezpieczeństwie (dr hab. Grzegorz Nycz, prof. UP, dr Łukasz Stach, dr Sabina Sanetra-Półgrabi). Coraz bardziej dynamiczne są badania z kręgu stosunków międzynarodowych i studiów obszarowych, które osiągnąwszy już poziom optymalny w wymiarze krajowym poczęły dynamicznie zyskiwać na znaczeniu w wymiarze międzynarodowym, co dokumentują m.in. publikacje w prestiżowych wydawnictwach i czasopismach zagranicznych (prof. dr hab. Jan Rydel wraz z inter-dyscyplinarnym, dynamicznym zespołem ze swej Katedry). Niebagatelną rolę, również w wymiarze międzynarodowym, odgrywały i odgrywają badania postaw oraz zachowań elektoratu, z których część eksploruje dziś unikalną problematykę badań nad młodszymi pokoleniami obywateli (dr hab. Radosław Marzęcki, prof. UP). Wraz z nową nazwą – Instytut Nauk o Polityce i Administracji zyskał nie tylko nowy, administracyjny kierunek kształcenia, ale także grono pracowników kontynuujących w nim swe badania administracji i polityk publicznych, w tym m.in. partycypacji i współdecydowania, ale także publikowanych w kraju i zagranicą fachowych analiz Bliskiego Wschodu i Turcji, także z uwzględnieniem porównań systemów administracyjnych (dr Karol Bieniek).

W obszarze zainteresowania pracowników Instytutu pozostają także: system polityczny RP, systemy polityczne współczesnego świata oraz systemy partyjne (polskim, krajów europejskich i in.) Brytyjskim parlamentaryzmem, jego historią, zajmuje się prof. dr hab. Andrzej Jaeschke. Niewątpliwie ważne dla badań polskiego systemu politycznego i jego instytucji będą rozprawy przygotowane przez dr Barbarę Węglarz czy dr Ryszarda Kozioła. Do dzieł chętnie i często cytowanych niewątpliwie należy szereg rozpraw prof. dr hab. Katarzyny Sobolewskiej-Myślik, poświęconych partiom politycznym w świecie, w Europie Środkowo-Wschodniej, w Polsce. Wraz z poszerzonym, ponaduczelnianym, zespołem wymieniona badaczka opracowywała zagadnienia dotyczące m.in. procesów instytucjonalizacji partii politycznych, struktur organizacyjnych polskich partii, polskiej sceny politycznej. Dużo swoich zainteresowań poświeciła także funkcjonowaniu partii na poziomie regionu (w tym partiom szkockim i katalońskim).

Pracownicy mają także w dorobku liczne publikacje, w tym zagraniczne, poświęcone strategiom i organizacji partii politycznych, wybranym partiom europejskim i pozaeuropejskim. Warto wspomnieć o monografiach dotyczących Holandii autorstwa dr hab. Łukasza Zweiffla, prof. UP.

Rozwój wzmiankowanych już badań, prowadzonych przez Katedrę Studiów Obszarowych, istniejącą pod tą nazwą do 2020, a obecnie – Katedrę Stosunków Międzynarodowych i Studiów Obszarowych uzależniony był jej stanu kadrowego. W kilku ostatnich latach Katedra ta dynamicznie się rozwija, tak kadrowo, jak i w badaniach i dydaktyce. Są to badania dotyczące polityk zagranicznych, przede wszystkim, ale nie tylko, państw europejskich, w tym stosunków bilateralnych, ze szczególnym uwzględnieniem roli Polski w relacjach międzynarodowych, ponadto wielostronnych stosunków regionalnych (głównie w Europie, w przestrzeni euroatlantyckiej, ale i w Azji i Afryce). Są to także badania historycznych i współczesnych aspektów funkcjonowania organizacji międzynarodowych, nie tylko politycznych, ale i gospodarczych. Historią i współczesnym kształtem stosunków międzynarodowych zajmowali się także m.in. prof. dr hab. J. Łaptos, dr hab. Z. Rudnicki, prof. UP (profesorowie emerytowani), a współcześnie prof. dr hab. J. Rydel, a także dr hab. S. Bielański, prof. UP. Każdy z wymienionych, poza łączącym zainteresowaniem wobec problematyki europejskiej, eksploruje nieco inny obszar badawczy, co wzbogaca komplementarność ujęć, możliwość prowadzenia badań porównawczych itp. Odpowiednio w centrum zainteresowania lokują się stosunki międzynarodowe i polityka zagraniczna takich państw jak Francja i kraje Beneluksu, RFN, Włochy. Badania afrykanistyczne prowadzi dr hab. J. Bar, prof. UP publikując kolejne monografie państw tego kontynentu. Obszar azjatycki jest przedmiotem eksploracji dr Ł. Stacha. Liczne publikacje pracowników Instytutu dotyczą teorii i praktyki integracji europejskiej, polityki europejskiej i państw w nią zaangażowanych, instytucji i polityki Unii Europejskiej oraz Rady Europy, edukacji europejskiej (dr hab. Z. Rudnicki prof. UP), postrzegania polityki europejskiej z perspektywy różnych krajów, m. in. USA czy RFN (prof. dr hab. J. Łaptos, dr hab. G. Nycz, prof. UP), a także dr Przemysław Łukasik, którego jedną z pasji jest także, organizowanie popularnych nie tylko wśród studentów, debat oksfordzkich. Ważną i powtarzalną kwestią w badaniach lokujących się w obszarze stosunków międzynarodowych są stosunki międzysąsiedzkie polsko-rosyjskie, polsko-ukraińskie, które bada m.in. prof. dr hab. Sergiusz Wasiuta (obecnie zatrudniony w Instytucie Nauk o Bezpieczeństwie), ale także – dynamicznie i z szybko przyrastającymi efektami – dr Mateusz Kamionka, rozwijający swe zainteresowania m.in. w związku z Kazachstanem. Jesienią 2020 do Katedry dołączyła dr hab. Małgorzata Winiarczyk-Kossakowska, prof. UP, która zajmuje się m.in. problematyką stosunków państw z kościołami, związkami i wspólnotami wyznaniowymi, ale także zagadnieniami odnoszącymi się do roli kobiet w polityce, oraz w życiu publicznym i społecznym oraz w nauce, a w szczególności w polskiej politologii. Badane zagadnienia zna nie tylko od strony naukowej, ale i z wieloletniej własnej praktyki w instytucjach publicznych.

Zarówno sam Instytut, jak i jego zespoły badawcze oraz poszczególni pracownicy, cieszą się uznaniem, wysoką rangą i utrwaloną marką. Dzięki zróżnicowanej aktywności ludzi nauki, których skupia nasza jednostka jesteśmy znani z cytowanych publikacji, organizowania cenionych imprez naukowych i środowiskowych, a także świadczonej zawsze chętnie koleżeńskiej pomocy i naukowej opieki. Znajduje to wyraz w rozległych kontaktach naukowych, wyróżnieniach i nagrodach, a także – z czego należy być szczególnie dumnym – w miłych wspomnieniach absolwentów Instytutu, którzy realizując się zawodowo w polityce, administracji oraz w wielu dziedzinach życia społecznego i gospodarczego nie zapominają o Instytucie i pozostają z nami w żywych kontaktach.

Pracownicy Instytutu korzystają z możliwości publikowania swoich prac w Wydawnictwie Naukowym Uniwersytetu Pedagogicznego. Publikowane są tu prace monograficzne i zbiorowe oraz podręczniki. Czasopismem, którego organizacją, redakcją oraz przygotowaniem do druku zajmuje się kadra Instytutu Nauk o Polityce i Adminstracji wraz z wspomnianym wydawnictwem jest: „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Politologica”. Na łamach tego periodyku publikowane są prace z zakresu nauk o polityce, stosunków międzynarodowych i nauk o bezpieczeństwie. Podobną inicjatywą jest wydawany on-line „Mediterraneum.The Journal for Research and Studies”. Redakcje pism zapraszają do współpracy autorów zagranicznych, prosząc o kierowanie tekstów w języku angielskim na adres https://studiapolitologica.up.krakow.pl//index lub mediterraneum@up.krakow.pl

Aktualności

grudzień 2021
P W Ś C P S N
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031